23.01.2017.

Podsetnik na događaje koji su kroz istoriju obeležili ovaj datum.
Plava grobnica, Krf
Plava grobnica, Krf
Share Button

Ovo su događaji koji su kroz istoriju obeležili današnji dan. 


1516. Umro je španski kralj Ferdinand II i V Katolički (kao Ferdinand II vladar Aragonije, a kao Ferdinand V od Kastilje i Leona). Njegov dolazak na presto Aragonije 1479. označio je početak istorije ujedinjene Španije. Isabela I postala je 1474. kraljica Kastilje, a on je nasledio oca Huana II u Aragonu i tako su sjedinjene dve zemlje od kojih će vremenom nastati Španija. Utemeljio je 1480. – sud inkvizicije, a 1492. proterao je Jevreje iz Španije kao ‚‚nevernike”. Borbe s Mavarima pobedonosno je okončao 1492. proteravši ih iz južne španske pokrajine Granade. Iste 1492. opremio je ekspediciju Kristifora Kolumba koja je otkrila Ameriku. Od Francuske je 1503. preoteo Napuljsku kraljevinu (Kraljevina dveju Sicilija).

1719. Ujedinjenjem Vaduca i Šelenberga stvorena je kneževina Lihtenštajn.

1744. Umro je italijanski filozof, istoriograf i teoretičar prava Đovani Batista Viko ili Đambatista, osnivač filozofije istorije i preteča moderne teorije estetike. Rođen je kao sin siromašnog knjižara. Na univerzitetu u rodnom Napulju 1697. postao je profesor retorike. Pre toga je desetak godina izučavao Platona i Tacita, jer je prema njegovim rečima prvi ‚‚opisivao idealnog čoveka, a drugi čoveka kakav jeste”. Napuljski kralj Karlo III imenovao ga je 1735. za kraljevskog istoriografa. Tvrdio je da je površni osećaj pravde nagonski i da se izražava u religijskim oblicima, da u kasnijem razvoju čovek postaje sposoban za apstraktno mišljenje i tek potom za filozofska načela prava. U skladu s tim, delio je rimsko pravo na božansku, herojsku i ljudsku fazu, a istoriju je – prema ‚‚zakonu istorijskih ciklusa” – posmatrao kao kružni tok i smenu tih triju faza. To shvatanje je podloga njegove filozofije istorije, koju je utemeljio kao posebnu naučnu disciplinu: Istoriju stvara čovek, izvan sveta prirode. Nasuprot kartezijanskom primatu razuma, stvorio je teoriju o trima glavnim fazama duha: osećajnoj, fantazijskoj i razumskoj, pri čemu umetnost nastaje na drugom stupnju, a filozofija je izraz čistog uma. Dela: ‚‚Principi nove nauke o zajedničkoj prirodi nacija”, ‚‚Univerzalno pravo”, ‚‚Autobiografija”.

1783. Rođen je francuski pisac Mari Anri Bejl, poznat kao Stendal, začetnik francuskog realizma, jedan od tvoraca realističkog i psihološkog romana. Kao oduševljeni pristalica Francuske revolucije borio se protiv rojalista, jezuita (i crkve uopšte) i bogatog građanstva, kritikujući građanski moral. Dela: romani ‚‚Crveno i crno”, ‚‚Parmski kartuzijanski manastir”, ‚‚Lisjen Leven”, ‚‚Armansa”, studije ‚‚Rasin i Šekspir”, ‚‚Život Hajdnov”, ‚‚Istorija slikarstva u Italiji”, ‚‚Rim, Napulj i Firenca”.

1832. Rođen je francuski slikar Eduar Mane, jedan od začetnika impresionizma i najznačajnijih slikara druge polovine 19. veka. Počeo je pod uticajem španskog slikara Franciska Goje i francuskih realista. Slikao je mahom u ulju i iz tog opusa se izdvajaju portreti Emila Zole, Žorža Klemansoa, Stefana Malarmea, Marsela Prusta. Bio je sjajan kolorista s naročitim darom da dočara atmosferu, što je posebno uočljivo u slikama ‚‚Doručak na travi”, ‚‚Bal u Foli-Beržeru”, ‚‚Balkon”, ‚‚Olimpija”.

1916. U Krfskom kanalu, u Prvom svetskom ratu, počelo je sahranjivanje srpskih vojnika u ‚‚Plavu grobnicu”. Posle natčovečanskih napora u gudurama današnje Albanije i dodatne golgote od 160 kilometara pešačenja močvarnim primorjem od Skadra do Valone, zbog toga što se nisu pojavili obećani saveznički brodovi, srpski vojnici su masovno umirali od tifusa, gladi i iscrpljenosti. Kako nije bilo dovoljno mesta na Krfu i ostrvcu Vido, na koje su prebačeni tifusari, a i zbog opasnosti širenja epidemije, odlučeno je da ih sahranjuju u moru. Prema zvaničnim ali nepotpunim podacima, jer svi umrli nisu evidentirani, do 23. marta 1916. u Krfskom kanalu sahranjeno je 4.847 srpskih vojnika i oficira. Postojao je običaj da svi naši brodovi koji prolaze Krfskim kanalom zastanu kako bi odali počast stradalim srpskim ratnicima.

1920. Holandija je odbila da izruči saveznicima bivšeg nemačkog cara Vilijema II, koji je nakon abdikacije u novembru 1918. emigrirao u Holandiju. Njegovo izručenje traženo je da bi bio kažnjen zbog zločina koje su Nemci počinili u Prvom svetskom ratu.

1928. Rođena je francuska filmska glumica Žana Moro, koja se proslavila u filmovima francuskog “novog talasa” posle Drugog svetskog rata (“Lift za gubilište”, “Ljubavnici”, “Opasne veze”, “Moderato kantabile”, “Žil i Džim”).

1931. Umrla je ruska balerina Ana Pavlovna Pavlova, najveća umetnica klasičnog baleta početkom 20. veka. Karijeru je počela u Petrogradu s čuvenim Vaclavom Nižinskim u Ruskom baletu Sergeja Đagiljeva. Potom je osnovala sopstvenu grupu s kojom je sa ogromnim uspehom nastupala širom sveta.

1943. Britanska Osma armija pod komandom feldmaršala Montgomerija zauzela je u Drugom svetskom ratu Tripoli u Libiji.

1956. Rođen je Laza Ristovski, muzičar i kompozitor. Svirao je u grupama ‚‚Smak” i ‚‚Bijelo dugme” i predstavnik je generacije koja je obeležila rok scenu negdašnje Jugoslavije. Svojim zvukom obogatio je albume ‚‚Smak” (1975), ‚‚R.M. Točak” (1976), singl ‚‚Ulazak u Harem” (1975). Godine 1976. s grupom ‚‚Bijelo dugme” snimio je ‚‚Eto Baš hoću”, a 1978. sa Ipetom Ivandićem ‚‚Stižemo”. Posle raspada ‚‚Smaka” 1981. radi kao studijski muzičar i ubrzo postaje najtraženiji klavijaturista u zemlji. Sarađivao je s Džez orkestrom Radio televizije Beograd. Solistički je snimio ‚‚Tražiš oproštaj” (1982), ‚‚Roses for General” (1984), ‚‚Gondola” (2003). Izdao je i CD klasične muzike s Dubravkom Zubović. Sa sastavom ‚‚Bijelo Dugme” snimio je i ‚‚Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo” i ‚‚Ćiribiribela”. Komponovao je muziku za više filmova: ‚‚Lazar” (1984), ‚‚Sveto mesto” (1990), ‚‚Velika frka” (1990), ‚‚Mrav pešadinac” (1993), ‚‚Paket aranžman” (1995), ‚‚Lepa sela lepo gore” i ‚‚Nečista krv” (1996).

1989. Umro je španski slikar Salvador Dali, ekscentrik visokog stila, jedan od najvećih slikara 20. veka, koji je uzdrmao temelje slikarstva. Prošao je kroz faze futurizma, kubizma i apstraktnog racionalizma, da bi se priklonio nadrealizmu, uvek s crtežom izvedenim do perfekcije. Slikao je iracionalan i fantastičan svet snova i halucinacija. Tridesetih godina naslikao je dela koja su izazvala šok (‚‚Veliki masturbato”, ‚‚Goruća žirafa”, ‚‚Predosećaj građanskog rata”). Radio je i kao kostimograf i scenograf u filmovima zemljaka Luisa Bunjuela ‚‚Andalužanski pas” i ‚‚Zlatno doba”. Napisao je autobiografsko delo ‚‚Tajni život Salvadora Dalija”.

1997. Beogradski studenti su vatrometom, pištaljkama i trubama obeležili stoti sat neprekidnog stajanja pred policijskim kordonom u Kolarčevoj ulici u centru Beograda. Policija je od 24. decembra počela da sprečava studentske i građanske antirežimske demonstracije koje su počele 20. novembra zbog falsifikovanja
rezultata na lokalnim izborima u Srbiji.

2000. Više od milion demonstranata prošlo je kroz centar Madrida protestujući zbog eskalacije nasilja baskijske separatističke grupe ETA u čijim je nasilničkim akcijama tokom 32 godine ubijeno oko 800 ljidi.

2002. U Parizu je umro jedan od najpoznatijih francuskih i svetskih sociologa Pjer Burdije, pokretač pravca kritičke sociologije novog doba, žestoki kritičar neoliberalizma i globalizacije. Njegovo knjiga “Mizerija sveta” (1993) doživela je
komercijalni uspeh kao nijedno drugo delo iz oblasti sociologije.

2002. U pakistanskom glavnom gradu Karačiju kidnapovan je, a mesec dana kasnije i ubijen, dopisnik američkog “Vol strit žurnala” Daniel Perl, koji je istraživao na temu islamskih militantnih grupa u toj zemlji.

2003. U Boliviji su ugledni biznismeni uputili apel vladi da odmah proglasi vanredno stanje i time okonča proteste širom zemlje, koji su doveli do gušenja ekonomije i gubitka ljudskih života. Osam osoba je poginulo tokom demonstracija stotine hiljada ljudi koji su su danima blokirali autoputeve zahatevajući smanjenje siromaštva.

2003. Umro je italijanski industrijalac Đovani Anjeli, koji je porodičnu automobilsku kompaniju FIAT preobrazio u jednog od najznačajnijih svetskih proizvođača automobila. Anjeli, čiji je deda 1899. osnovao kompaniju u Torinu, postao je izvršni direktor 1963. a predsednik 1966, ostavši na tom položaju u ‚‚Fijatu” 30 godina.

2004. Evropski satelit ‚‚Mars ekspres” poslao je snimke leda na južnom polu Marsa.

2005. Umro je Džoni Karson, američki komičar koji je blizu 30 godina vodio najpopularniju televizijsku emisiju “Večerašnji šou”.

2006. U železničkoj nesreći na pruzi Bijelo Polje-Bar, kod mesta Bioče, u blizini Podgorice, poginulo je 45, a više od 200 putnika je povređeno.

2010. Umrla je britanska glumica Džin Simons zvezda, koja je, pored ostalog, igrala Ofeliju uz Lorensa Olivijea kao Hamleta, pevala u mjuziklu sa Marlonom Brandom i glumila uz Gregorija Peka, Pola Njumena i Kirka Daglasa.

Kategorije
Na današnji dan

Povezani tekstovi

  • Ovo su događaji koji su kroz istoriju obeležili današnji datum. 1635. Francuska je u Tridesetogodišnjem ratu (1618-1648) objavila rat Španiji. 1649. Prvi put je upotrebljen naziv Komonvelt, kojim je...
  • Ovo su događaji koji su kroz istoriju obeležili današnji datum. 1781. Španci su u Kusku, u Peru, pogubili Tupak Amarua II, vođu ustanka naroda Inka protiv španske vlasti. 1799....
  • Ovo je podsetnik na događaje koji su kroz istoriju obeležili današnji datum. 1607. Engleski avanturista Džejms Smit osnovao je prvo englesko naselje na tlu Severne Amerike, koje je kasnije...
  • Ovo su događaji koji su kroz istoriju obeležili današnji datum. 1497. Italijanski moreplovac Amerigo Vespuči (Vespucci) krenuo je na prvo putovanje u Novi svet. Doplovio je do obale Brazila...